Edukacja  i propaganda morska

Do obsługi rosnącej floty potrzebni byli marynarze i oficerowie – nawigatorzy i mechanicy. W przewidywaniu tych potrzeb już w 1920 r. Kwatera Harcerzy powołała Kierownictwo Harcerskich Drużyn Żeglarskich. Wkrótce dla HDŻ zakupiono kilkanaście jachtów. W Jastarni powstała Szkoła Morska w Tczewie, która rozpoczęła kształcenie polskich własnych kadr morskich.

Kupiono żaglowiec LWÓW. Po dziesięciu latach działalności szkoła została przeniesiona do Gdyni, a ze składek społecznych Pomorza kupiono inny żaglowiec, który nazwano DAR POMORZA. Łącznie przed wojną w PSM wykształcono prawie 450 oficerów PMH – nawigatorów i mechaników.

 

Wodnym szkoleniem młodzieży zajmował się też Związek Harcerstwa Polskiego.
W żeglarstwie upatrywano drogi do poprawienia tężyzny fizycznej i nauki odpowiedzialności.
W 1923 r. rozpoczęto organizację obozów żeglarskich na Półwyspie Helskim.
W 1931 r. do ich dyspozycji oddano ośrodek żeglarski, a w 1936 r. zakupiono w Szwecji szkuner ZAWISZA CZARNY. Liga Morska i Kolonialna (do 1930 r.: Liga Morska i Rzeczna, prowadząca głównie działalność propagandową) od 1934 r. także zajęła się edukacją morską. LMiK przejęła bezpośredni patronat nad Klubem Żeglarskim Gryf w Gdyni. Rozpoczęto szkolenie żeglarzy w ośrodku Ligi nad jeziorem Narocz na Wileńszczyźnie i zakupiono szkuner ELEMKA. W 1937 r. zorganizowano drugi ośrodek, nad Jeziorem Żarnowieckim, i przystąpiono do tworzenia Ośrodka Morskiego
w Pucku (otwarcie planowano na 1940 r.). W 1939 r. w Szwecji zamówiono duży jacht oceaniczny.

Inauguracja.

Decyzja o powołaniu Szkoły Morskiej w Tczewie mogła wydawać się nierozsądna w sytuacji, gdy nie posiadaliśmy nawet cienia gospodarki morskiej ani floty. Jej absolwenci nie mogli znaleźć zatrudnienia w Polsce. Ale gdy w 1926 r. na wodach Bałtyku pojawiła się polska bandera handlowa, PMH miała już kadry przygotowane do objęcia nowych statków.

Statek szkolny LWÓW w początkach lat dwudziestych

 

Kupiony w Holandii wysłużony, lecz sprawny bark stał się prawdziwą „kolebką nawigatorów” polskiej floty handlowej.
W 1930 r. przekazano go marynarce wojennej, gdzie do 1938 r. służył jako koszary, warsztat i magazyn dla załóg okrętów podwodnych.

Statek KOPERNIK w latach 1922–1925 służył Szkole Morskiej do szkolenia mechaników.

Przybrzeżny statek towarowy długości 40 m, kupiony w 1920 r. przez spółkę Polbal z myślą o rozwinięciu działalności żeglugowej.
Po utracie rządowych kontraktów spółkę rozwiązano, a statek przekazano Szkole Morskiej.

Żaglowiec szkolny DAR POMORZA na przedwojennym zdjęciu pod pełnymi żaglami.

W 1929 r. ze składek społeczeństwa Pomorza kupiono we Francji piękną fregatę, która ponad 50 lat służyła polskim szkołom morskim. Na jej pokładzie wyszkoliło się prawie 14 tys. oficerów PMH.
Obok: uroczyste podniesienie bandery na DARZE POMORZA: przy banderze klęczą komendant statku kpt. ż.w. Konstanty Maciejewicz i min. Eugeniusz Kwiatkowski – jeden z twórców Polski Morskiej; obok Maria Janta-Połczyńska – matka chrzestna DARU POMORZA.
Kolejnymi komendantami DARU POMORZA byli: kpt. ż.w.Konstanty Matyjewicz-Maciejewicz, kpt. ż.w. Konstanty
Kowalski, kpt. ż.w. Stefan Gorazdowski, kpt. ż.w. Kazimierz Jurkiewicz – który dowodził „białą fregatą” najdłużej,
bo od 1953 do 1977 r., kpt. ż.w. Tadeusz Olechnowicz, który objął później dowództwo DARU MŁODZIEŻY.
Podczas praktyki na DARZE POMORZA uczniowie Szkoły Morskiej kontynuowali naukę
(w rejsach uczestniczyli wybrani nauczyciele), poznawali smak codziennej marynarskiej pracy i zwiedzali dalekie, egzotyczne zakątki.

Szkuner szkolny ZAWISZA CZARNY

Generał Mariusz Zaruski.

Harcerski szkuner ZAWISZA CZARNY służył szkoleniu żeglarskiemu do wybuchu wojny. Dowodził nim gen. Mariusz Zaruski – żołnierz, taternik, żeglarz.

Kupiony w 1934 r. przez Ligę Morską i Kolonialną pięciomasztowy szkuner ELEMKA.

ELEMKA miała wozić ładunki, a jednocześnie szkolić kadry dla PMH. Pierwszy rejs (i ostatni, na Morze Śródziemne) zakończył się blamażem z przyczyn technicznych i organizacyjnych. Po powrocie ELEMKĘ postawiono w Gdyni jako hulk szkolny, a w 1938 r. sprzedano.

Znaczek LMiK oraz plakat organizacji.

 

Właścicielem WOJEWODY POMORSKIEGO został Akademicki Związek Morski – jeden z licznych, prężnie działających klubów żeglarskich, założony w 1931 r. w Krakowie.

Spośród innych klubów, których jachty coraz śmielej wychodziły na morskie wody, wymienić należy gdański Polski Klub Morski (założony w 1921 r.), a także założone w Warszawie: Yacht Klub Polski (1924 r.) i Oficerski Yacht Klub R.P. (1933 r., z tradycjami sięgającymi 1919 r.).

Jacht WOJEWODA POMORSKI kupiony ze składek społecznych w 1932 r.

 

Pocztówka „Żeglarstwo” wydana przez PTK „Ruch” w 1933 r.

Żeglarstwo w krótkim czasie stało się popularnym sposobem rekreacji, a często rozgrywane regaty były dobrym przygotowaniem do międzynarodowych sukcesów.

Jacht ALBATROS cumuje 3 maja 1938 r. we Władysławowie.
Załoga jachtu dowodzona przez Józefa Ślezaka (w ciemnym mundurze) pozuje w strojach klubowych.
Jacht przybył do Władysławowa z okazji otwarcia portu rybackiego.

Władysław Wagner na pokładzie jachtu ZJAWA IIw otoczeniu kolegów (słuchaczy Państwowej Szkoły Morskiej) oczekuje na przejście Kanału Panamskiego na holu DARU POMORZA.

Jednym z najsłynniejszych przedwojennych polskich rejsów jachtowych była wyprawa Władysława Wagnera dokoła świata, realizowana na kolejnych jachtach ZJAWA.